Uit onderzoek LEI Wageningen UR blijkt: Land- en tuinbouwsector in Flevoland doet het goed

De land- en tuinbouw in Flevoland doet het goed. De gewasopbrengsten en de melkproductie per hectare zijn relatief hoog. De sector heeft hoge opbrengsten per hectare, maar kent hoge kosten en een zeer intensief gebruik van de grond. De toekomst voor de komende tien jaar ziet er desondanks goed uit. Dit blijkt uit onderzoek van LEI Wageningen UR in opdracht van de provincie Flevoland.

Wie aan Flevoland denkt ziet weidse percelen met bieten, aardappelen, ui of peen en grootschalige weilanden met koeien. Akkerbouw-, melkvee- en andere agrarische bedrijven bepalen op veel plaatsen het beeld van de provincie. Akkerbouwbedrijven nemen in Flevoland namelijk met ruim 70 procent de meeste ruimte in gebruik, gevolgd door de melkveehouderij met 20 procent. Andere sectoren nemen veel minder ruimte in. Zo is de intensieve veehouderij is in Flevoland bescheiden van omvang.

Naar schaalvergroten en intensiveren

De bedrijven in de provincie worden steeds groter, zo blijkt uit het onderzoek van LEI Wageningen UR. Het aantal akkerbouwbedrijven in Flevoland daalde in de afgelopen tien jaar met 20 procent. Dit is meer dan in andere akkerbouwgebieden in ons land. De gemiddelde omzet op de akkerbouwbedrijven steeg in diezelfde periode daarentegen met 50 procent. Ook het aantal melkveebedrijven daalde sinds 2005 met 9 procent, maar het aantal melkkoeien nam met 6000 dieren toe tot ruim 28.000 in totaal. De continuïteit van de bedrijven is in orde; er zijn voldoende bedrijfsopvolgers in Flevoland, met name op de melkveebedrijven.

De opbrengst van de grond is hoog, maar wordt wel intensief verbouwd met onder andere met aardappelen, bieten, uien, penen. Ook de grondprijs in Flevoland is bijzonder hoog, maar het verkavelen wordt slechter. Dit komt omdat bedrijven in het traject naar schaalvergroting of specialiseren grond ‘op afstand’ bijpachten of bijkopen.

Agrisector belangrijk voor economie

De agrarische sector is belangrijk voor de economische ontwikkeling van Flevoland. Het agrocluster – dat is het totaal van land- en tuinbouwbedrijven, visserij, voedings- en genotmiddelenindustrie inclusief toeleverende bedrijven – is verantwoordelijk voor ongeveer 15 procent van de totale toegevoegde waarde en werkgelegenheid in de provincie. Hiervan is de akkerbouw goed voor bijna de helft. Ook de visserij en opengrond tuinbouw zijn belangrijke sectoren.

De sociaaleconomische toekomst van de provincie Flevoland hangt daarom samen met de ontwikkelingen op de land- en tuinbouwbedrijven. Dat geldt ook voor de leefbaarheid van het Flevolandse platteland.

De komende jaren zet die trend naar schaalvergroting en intensivering zich voort, al ontstaat er meer aandacht voor duurzaam bodembeheer. Ook gaan meer bedrijven zich bezighouden met het be- en verwerken en verkopen van producten op het bedrijf. De biologische sector in Flevoland is nu al groot – zo’n 7 procent hoger dan landelijk – en zal verder groeien. Dit biedt ruimte voor de provincie op zich met biologisch verder te profileren.

Dé provincie voor precisielandbouw en duurzame landbouw

De agrarische ondernemers in Flevoland hebben een hoog kennisniveau en er zijn veel kennisinstellingen in de provincie.

Flevoland is bij uitstek geschikt voor experimenten met precisielandbouw en andere vormen van duurzame en hoogtechnologische landbouw.

Ook de productie van inhoudsstoffen in het kader van de biobased economy en de verdere ontwikkeling van biologische landbouw

 

Aanbevelingen

De onderzoekers noemen de volgende aanbevelingen:

  1. Blijf ruimte bieden aan bedrijfsontwikkeling (schaalvergroting, specialisatie, intensivering, opbrengstverhoging, bedrijfsopvolging, be – en verwerking van producten, verbreding en dergelijke).
  2. Benut de kansen voor de biobased economy in Flevoland. Vanwege het grote akkerbouwcluster liggen er mogelijkheden in de hogere segmenten van de biobased waardeketen, zoals het ontwikkelen van vezels, materialen en inhoudsstoffen, bijvoorbeeld door middel van (kleinschalige) bioraffinage.
  3. Stimuleer het be- en verwerken van landbouwproducten op het eigen bedrijf. Flevolandse agrarische ondernemers kunnen hiermee hun positie in de keten versterken, maar ook meerwaarde geven aan hun producten. De provincie kan die ontwikkeling stimuleren en faciliteren, bijvoorbeeld in het RO-beleid (grotere bouwblokken) en in overleg met gemeenten over het vergunningenbeleid.
  4. Stimuleer en promoot de precisielandbouw. Deze zal met name in de plantaardige sectoren de komende jaren een grote vlucht nemen en kan productie en kwaliteit van de teelt verbeteren en het gebruik van meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen verder beperken. Ook schaalvergroting wordt gemakkelijker, omdat precisielandbouw de arbeidsproductiviteit vergroot en kan bijdragen aan het oplossen van milieuvraagstukken in de Flevolandse land- en tuinbouw. De provincie zou Flevoland kunnen promoten als het wereldwijde centrum voor precisielandbouw en hierbij kunnen aansluiten bij de Floriade 2022.
  5. Optimaliseer de verkavelingsstructuur. Schaalvergroting is voor Flevolandse boeren niet altijd gemakkelijk; grondprijzen zijn hoog en er komt in beperkte mate grond op de markt. Er is relatief veel concurrentie tussen lokale ondernemers en van ondernemers die elders zijn uitgekocht of willen beleggen in landbouwgrond. Oo projectontwikkelaars onttrekken grond aan de agrarische sector. Laat de provincie onderzoeken hoe de grond- en pachtmarkt kan verbeteren.
  6. Ondersteun bedrijfsopvolging. Er staan relatief veel bedrijfsopvolgers klaar, maar financiering van bedrijven wordt moeilijker door steeds hogere kapitaallasten. Er komt meer vreemd kapitaal de sector in, maar daar zijn de bedrijfsopvolgers niet altijd bij gebaat. Laat de provincie Flevoland, samen met andere provincies, bij het Rijk pleiten voor fiscale maatregelen en hogere steun uit Brussel aan jonge boeren.
  7. Faciliteer de groei van de biologische landbouw waarin Flevoland nu al voorloper is. De provincie kan ondersteunen bij het opzetten van (nieuwe) regionale clusters van biolandbuw met primaire productie, verwerking en afzet in korte

ketens.

  1. Benut de kansen voor verbreding. Hoewel de provincie hierin een beperkte rol heeft kunnen gemeenten kaders krijgen met bestemmingsplannen met ruimte voor verbrede landbouwactiviteiten (inclusief verwerking van producten op het bedrijf) en kleinschalige niet-agrarische bedrijvigheid in (voormalige) agrarische bedrijfsgebouwen. Er liggen kansen voor het nieuwe collectief van agrarische ondernemers in Flevoland voor de opzet van het agrarisch natuurbeheer. Dit collectief kan uitgroeien tot een speler die ook andere groene en blauwe diensten voor provincie, waterschap en gemeenten in Flevoland verzorgt.
  2. Ontwerp als provincie een beleidskader voor de transformatie van vrijkomende bedrijfsgebouwen die aan de sector worden onttrokken door schaalvergroting, bijvoorbeeld met ruimere bestemmingsplannen (toelaten van detailhandel) of een

“rood voor rood” regeling voor vervanging door woningbouw.

  1. Start een onderzoeks- en stimuleringsprogramma voor bodemdaling en bodemvruchtbaarheid. Kennis is voorwaarde voor een goede bodemkwaliteit en noodzaak voor productieverhoging in de landbouw. Ook zal de landbouw in Flevoland door toenemende bodemdaling moeten leren omgaan met nattere bodemomstandigheden door aanpassen van het grondgebruik. Akkerbouwgrond kan dan bijvoorbeeld grasland worden. De provincie kan, samen met gemeenten en waterschap, onderzoek laten doen naar innovatieve bedrijfssystemen en betrokken ondernemers ondersteunen bij de omschakeling naar die systemen.
  2. Promoot Flevoland als exporteur van kennis. Zijn de provinciale ondernemers voldoende gericht op het uitdragen en verwaarden van hun kennis in de rest van de wereld? Met name in de pootgoed- en de uiensector is

veel kennis op het gebied van teelt, bewaring en afzet waar boeren in het buitenland goed van kunnen leren. Naast de sector zelf kan ook de provincie deze export van kennis stimuleren in combinatie met de centrale rol die Flevoland in Nederland en wereldwijd kan spelen in precisielandbouw en bodemvruchtbaarheid.

  1. Creëer een Platform Duurzame Landbouw Flevoland waarin koplopers binnen en buiten de sector samenwerken met ketenpartijen aan oplossingen voor vraagstukken in teelt, verwerking en afzet (inclusief logistiek), maar ook nadenken over nieuwe producten en nieuwe samenwerkingen.

13.Laat de provincie een Innovatieprogramma Agrosector Flevoland opzetten met kennispartijen uit de regio om via kennis- en co-creatie opgaven innovaties verder te brengen.

  1. Stel een Ambitieprogramma 2025 voor de Flevolandse land – en tuinbouw op.

 

Klik hier voor het volledige onderzoek: Toekomstperspectief agrosector Flevoland

 

** Beeld: Stichting Demeter